Catch-22

Catch-22 1970 yılında Mike Nichols'un yönetmenliğinde çekilen, Joseph Heller'ın aynı adlı romanından uyarlanan satirik bir kara komedi. II. Dünya Savaşı sırasında Akdeniz'deki kurgusal bir üste görev yapan bombardıman subayı Yossarian'ın hikayesi bu. Adam herkesin kendisini öldürmeye çalıştığı sonucuna varmış; üstelik bu fikir hiç de paranoyakça değil. Almanlar bir yana, Albay Cathcart gibi kendi komutanları da uçuş görev sayısını durmadan artırıyor. Yossarian ise hayatta kalmaya kararlı.

Kadro epey kalabalık ve tanıdık: Yossarian'ı Alan Arkin canlandırıyor, yanında Martin Balsam, Richard Benjamin, Art Garfunkel, Bob Newhart, Anthony Perkins, Martin Sheen ve Jon Voight var. Orson Welles'in hikayesi ise ayrı bir parantez hak ediyor. Welles, Heller'ın romanının haklarını 1962'de kendisi çekmek üzere satın almaya çalışmış ama olmamış. Yıllar sonra General Dreedle rolüyle kadroya katılmış.

Film savaşı kahramanlık üzerinden değil, bürokrasinin absürtlüğü üzerinden anlatıyor. Askeri düzenin mantıksızlığı, görev sayılarının bir türlü bitmemesi, herkesin bir kural arkasına saklanması... Nichols bunları sert bir mizahla işliyor. MASH'ın açtığı yolda yürüyen ama ondan daha karanlık bir tonda duran bir yapım. Romanın kaotik yapısını sinemaya taşımanın zorluğu elbette hissediliyor; yine de filmin kendi ritmi bir süre sonra sizi içine alıyor. Savaşın saçmalığını gülerek anlatmak, belki de en zor iş.