Deney

Deney, 2001 yapımı bir Alman dram ve gerilim filmi olarak Oliver Hirschbiegel yönetmenliğinde karşımıza çıkıyor. Moritz Bleibtreu ve Christian Berkel gibi isimlerin yer aldığı yapım, kağıt üzerinde basit bir psikolojik gözlem gibi görünse de aslında insan doğasının en karanlık köşelerine ışık tutuyor. 1971 tarihli Stanford Hapishane Deneyi'nden ilhamını alan Black Box isimli romandan uyarlanan hikaye, günümüz Almanya'sında geçiyor.

Bir grup sıradan insan bir hapishane simülasyonuna katılıyor. Kimine gardiyan, kimine mahkum rolü veriliyor. İki hafta sürmesi planlanan süreç, hiyerarşi ve güç dengeleri bozulmaya başladığında hızla kontrolden çıkıyor. Klostrofobik ortam gittikçe sertleşiyor.

Gerçi deneyin sınırları belliydi. Yine de kurallar bir kez esnetildiğinde, otorite kavramının ne kadar hızlı bir şiddet aracına dönüştüğünü görmek düşündürücü. İnsanın eline bir nebze olsun güç geçtiğinde kimliğinden ne kadar uzaklaşabileceği sorusu, film boyunca odadaki o ağır havayı beslemeye devam ediyor. The Stanford Prison Experiment veya Die Welle gibi benzer temaları işleyen yapımlarda olduğu gibi, burada da sistemin bireyi nasıl dönüştürdüğüne dair net bir gözlem var.