Öldürme Eylemi

Öldürme Eylemi 2012 yapımı bir belgesel, ama alıştığımız anlamda bir belgesel değil. Joshua Oppenheimer'ın yönetmenliğinde, Endonezya'da 1965 askeri darbesi sonrası yaşanan katliamların faillerinden Anwar Congo ve arkadaşlarını takip ediyor. Anwar bugün karaborsada sinema bileti satarak geçimini sağlıyor; arkadaşlarıyla kurduğu küçük "sinema çetesi", yıllar önce komünist varsayılan entelektüellerin ve Çinli azınlığın öldürülmesinden sorumlu paramiliter bir yapıya dönüşmüş. Katliamların ardından hayatlarına rahatça devam ediyorlar.

Filmin asıl meselesi burada başlıyor. Oppenheimer, Anwar ve arkadaşlarından geçmişlerini anlatmalarını istemekle kalmıyor, onlara kendi hikayelerini sevdikleri eski Amerikan filmlerinin sahneleri gibi canlandırma fırsatı veriyor. Katil rollerini yine katiller oynuyor. Yani suçun yeniden sahnelenişi, faillerin kendi elleriyle kurduğu bir tür gösteriye dönüşüyor. Anwar'ın olayları sıradan bir iş gibi anlatışı, bir noktadan sonra o canlandırmaların içinde kendini ele vermeye başlıyor. Ton yer yer tedirgin edici, yer yer tuhaf bir gerçeküstücülüğe kayıyor; sahnelenen şiddetle gerçek şiddet arasındaki çizgi bulanıklaşıyor.

Werner Herzog kaba kurguyu gördükten sonra son on yılda bunun kadar etkileyici ve tedirgin edici bir belgesele rastlamadığını söylemişti. Abartı gibi gelebilir, ama film bittiğinde o cümlenin nereden geldiğini anlamak zor değil. Oppenheimer'ın yaklaşımı seyirciyi yargı dağıtmaya değil, hafızanın ve inkarın nasıl işlediğine bakmaya davet ediyor; faillerin kendi hikayelerini anlatırken bile kendilerini nasıl akladığını izlemek, belki de filmin en ağır kısmı.