Şüphe Tüccarları

Merchants of Doubt, 2014 yapımı bir belgesel. Robert Kenner’ın yönetmen koltuğunda oturduğu film, Naomi Oreskes ve Erik M. Conway’in aynı adlı kitabından yola çıkıyor. İzlerken kendinizi bir tür sahne gösterisinin içinde buluyorsunuz; çünkü film, bilimsel tartışmaları bir illüzyonistin numaralarına benzeterek anlatmayı seçiyor. Jamy Ian Swiss’in sihirbazlık gösterileriyle açılan bölümler, aslında meseleyi epey yalın hale getiriyor: İnsanlar nasıl oluyor da gözlerinin önündeki şeyi göremiyor?

Film boyunca Stanton Glantz, James Hansen, Naomi Oreskes gibi isimlerin yanı sıra Fred Singer, Helmut Wakeham gibi figürler de karşımıza çıkıyor. Anlatılan hikaye şu: Sigara lobisinden iklim değişikliğine kadar uzanan bir hatta, kendilerini bilimsel otorite gibi sunan ücretli sözcüler, kamuoyunu belirsizliğe boğmak için sistematik bir kafa karışıklığı yayıyor. Toksik kimyasallar, ilaçlar, fosil yakıtlar… Hepsi aynı senaryonun parçası. Belgesel bunu bir komplo teorisi gibi değil, belgelenmiş örnekler üzerinden anlatıyor. Hicivli bir ton var, gerçi gülüp geçilecek bir konu değil.

Kenner’ın yaklaşımı aydınlatıcı ama didaktik değil. Seyirciye ders vermeye çalışmıyor; daha çok perdeyi aralayıp “bakın burada ne var” diyor. Kapanışta akılda kalan şey, bilimin sesinin her zaman en yüksek ses olmadığı gerçeği.